ވަސަޠިއްޔަތުލް އިސްލާމް

އުސޫލުއް ތަރުބިޔާ

"ދިވެހިންގެ ކިބާގައިވާ ރިވެތި ބައެއް އާދަތައް މީހާރު އަންނީ ބަދަލުވަމުން އުވެމުންނެވެ."

ފެށުން

ދިވެހިންނަށް ލިބުނު އެންމެ އަގުހުރި ނިޢުމަތަކީ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީން ކަމާއިމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. ދިވެހިންނަކީ ދީންވެރި ހިތްނިޔަތް ހެޔޮ ތެދުވެރި ފުރިހަމައަށް މެހެމާންދާރީ އަދާކުރާ ބައެކެވެ. އެބައެއްގެ ތެރޭގައި އެއްބައިވަންތަކަމާއި އެއްބައެއްވަންތަކަމާއި އެއްބަނޑުއެއްބަފައިކަން ދެމިއޮތް ބައެކެވެ. ހުރިހާ ރިވެތި އާދަތަކެއްގެ ވެރި ބައެކެވެ. ނަމަވެސް ހިތާމައަކީ މި ރިވެތި އަޚުލާޤުތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ކަންތައްތައް ބަދަލުވެ އުވެމުންދާކަމެވެ. އެގޮތުން ދީނީގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީގޮތުންނާއި ފަރުދީގޮތުން އިހުޒަމާނުގައި ދިވެހިންގެ ކިބާގައިވާ ރިވެތި އާދަތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް އާދަތައް ބަދަލުވެ އުވެމުން އެބަދެއެވެ. ވީމާ މި ދިރާސީ މަސައްކަތުގައި އަލިއަޅުވައިލާނީ ކުރީޒަމާނުގައި ދިވެހިންގެ ކިބާގައިވާ ބައެއް ރިވެތި އާދަތަކާއި މިހާރު ބަދަލުވަމުންދާ އާދަތަކާއި އުވެމުން އަންނަ އާދަތަކާއި އެ އާދަތައް ބަދަލުވެ އުވުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

ރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ޙާލަތު ރަނގަޅު ކުރެވޭނީ ދަރިން ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރެވިގެންނެވެ.

އަދުގެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙާލާދޭތެރޭ ނަޒަރު ހިންގާލުމުން ފެނިގެންދަނީ ވަރަށްވެސް ބިރުވެތި އެހާމެ ހިތާމަހުރި މަންޒަރެކެވެ. މުޖުތަމަޢުން ފެނިގެންދަނީ ތަފާތު ވައްތަރުތަކުގެ ޖަރީމާތަކާއި ބޮޑެތި ކުށްކުރާތަނެވެ. މީގެތެރޭގައި މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، ފޭރުމާއި، ވައްކަންކުރުމާއި، މީހުން މެރުމާ އަދި މިނޫނަސް އެތައް ޖަރީމާތަކެކެވެ. ފާހަގަކޮށްލަންޖެހެނީ މިކަންކަމުގައި މުޅީންވެސް އުޅެނީ ޒުވާނުންކަމެވެ. މިގޮތަށް ކަންތައް ދިމާވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއްސަބަބަކީ ދަރީން ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތުނުވެ މުޖުތަމަޢަށް ނުކުތުމެވެ. މިގޮތުން މިކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި މައިންބަފައިން ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގައި އިސްލާމީ ގިއުގަނޑުގެތެރެއިން ޢަމަލުކުރަންޖެހެއެވެ. ދަރިންނަށް ދަސްވާނީ ޅަފަތުގައި ދަސްކޮށްދިން އެއްޗެކެވެ. އަދި މައިންބަފައިންނަކީ ނަމޫނާ ބަޔަކަށް ވުމުގެއިތުރުން ތަރުބިއްޔަތު ދިނުމުގައި އިހުމާލުވާގޮތްތައް ނައްތާލަންޖެހެއެވެ.

   

އަޞްލުގައިވެސް

ގަހަށް ނެތްކުލުނު ފަތަކަށް ހުރުމަކީ އޭ މުސްތަޙީލުކަމެއް                                      

ބަހަށްނެތް ލޯބި ޤައުމަށް ކުރުމަކީވެސް ނޭކަށޭނަކަމެއް                        

މަލެއްނެތްނަމަ ފޮޅެންފަރިވާ ގަހަށް ފިނިފެންމަލުގެ ތިރިވާ                                      

ވަލެއްގައިވެސް ކޮކާ މާބުރު އައިސްއުޅުމީ ނުވާނެކަމެއް                       

 ބަލާލާއިރު ލިލީމަލަކާއި ތަފާތުނުވާ އެހެން މާތައް                                           

ހަލާކެއްނެތި ފޮޅުނު ނަމަވެސް ވަހެއްގާ ވޭހެ މީރުކަމެއް                      

ގުރުޑުފިޔަ ހޯދަނީވިއްޔާ ފެނޭ ފިނިފެންމަލުން އަދިވެސް                                       

ދުރުން ދާއިރު ނުވިސްނޭހޭ ޢަބީރެއް އޭގެ ވާނެކަމެއް                         

ގަހުން އަލަ ކެޔޮ ނިރެއް ޖެހުމީ އެއަށް ފެންދީ ހަދާ އުޅުނަސް                                  

ފަހުން ޤަރުނެއްވެ މަރުވެ ދިޔަސް އެއީ އަމުދުން ނުވާނެކަމެއް                  

(ރީތިޅެން:9 – ޔޫސުފު އަލިފުޅު)

ހިތްމަތާއި މިންނަތްކުރޭ

އަންނަ މަތިވެރި ތިޔަ ޚިޔާލަށް ހިތްމަތާ މިންނަތްކުރޭ!                                       

ކަންތަކަށް ލަސްނުވެ އެކުން ހަރަކާތްތެރިވެ ފިކުރެއްކުރޭ!                    

ރޫޙު ނެތިގެން ގެއްލިފައި މުޅިދިރިއުޅުން ހީނަރުކުރަން                             

                          ނޫޅެތިޔަހެން ޢަޒުމް ޢަމަލީ ޒާރުގައި ސާބިތުކުރޭ!   

ނޫރު ކެނޑިގެން ހިތުގެ ދާހިނދު ވިސްނުމެއް ފިކުރެއްނުކޮށް                           

ހޫރުމަށްވުރެ ލާޒިމީ ރޫޙެއް ގެނައުމޭ ހަމަދިރޭ!

ރީތި ކުދިކުދި ފިޔަޖަހާ ނަލަތަރިތަކާ ގުޅުވާލަމުން                                   

     ރީތި ފުރިހަމަ ޤުދުރަތީ އެކިމަންޒަރުން ހިތްފަރިކުރޭ!

ކޮންމެފަދަ ގިލަނެއް ޖެހުނު ނަމަވެސް އެއަށް ކެތްކޮށް ނިކަން                        

      ކޮންމެ ފުން ކަނޑަކުންވިޔަސް ރޫޙަށް ޣިޛާ ހޯދަން އެރޭ!

(ރީތިޅެން:8 – އާމިނަތު ފާއިޒާ)

ދިވެހި ދަރިއެއްގެ ޢަޒުމެއް

މިނިވަންކަމުން ލިބެވޭއުފާ ޢަޒުމެއްކަމަށް ހަދާނަމޭ                                    

      ދިނިގެން މުޅިން ހިނގޭނެހާ މަގުތައް އަލުން ކޮށާނަމޭ

މިނިވަންކަމުގެ އުހަލާއެކީ ބާޣުގެ އެތަންމިތަނުން އިވޭ                                        

                           ފިނިފިނި އެތައް އާރާގަކުން ރޫޙަށް ދިރުން ގެނުވާނަމޭ        

ހިނިތުންވެގެން ހުރިހާ އަޚުން ނަލަކަންމަތީ މިހިނގާ ދުވަހު                               

      މިނިވަންކަމާއި މެދަށް ޚިޔާލު ހިންގަންފަށަން ގޮވާނަމޭ

ފިނިފިނި ނަސީމުގެ ރޯޅިތައް ތާޒާކުރާ ޚިޔާލަކުން                                      

     މިނިވަންކަމުގެ ފުންމަޢުނައަށް ދުރުމީއަޅަން ފަށާނަމޭ

މިނިވަންކަމުގެ މަތިވެރި ނަމުން ލިބުނަސް ނަމެއް ސިޔާސަތުން                            

މިނިވަންކަމުގެ ޙަޤީޤަތީ ކެރިފޯރުމޭ ގޮވާނަމޭ

(ރީތިޅެން:7 – މުޙަންމަދު އަމީން)

ހއ. އިހަފަރުގެ ފަޅު ފުންކުރުމުގެ މަސައްކަތް ރައްޔިތުން ނުކުމެ ހުއްޓުވި މައްސަލައިގެ ތަހްޤީޤީ ރިޕޯޓް

ތައާރަފް :

2004 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރު 26 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ސުނާމީ ކާރިސާގައި ރާއްޖޭގެ ބައެއް ރަށްތަކުގެ ފަޅުވަނީ ވަރަށްބޮޑަށް ގެއްލުންވެ ހަލާކުވެފައެވެ. އެގޮތުން ހއ. އިހަފަރުގެ ފަޅަކީވެސް ސުނާމީ ކާރިސާގައި ގެއްލުންވެފައިވާ ފަޅެކެވެ. އެރަށުގެ ފަޅު މަރާމާތުކުރުމަށް ސަޢުދީ ސަރުކާރުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވާއިރު ފަޅުމަރާމާތު ކުރަމުންދާ ގޮތާއިމެދު ހިތްހަމަނުޖެހިގެން އެރަށުގެ ރައްޔިތުން ނުކުމެ، ވަނީ އެމަސައްކަތް ހުއްޓުވާފައެވެ. އެގޮތުން މިރިޕޯޓަކީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގެ ފަރާތުން މިމައްސަލަ ހިނގައިދިޔަގޮތް ބެލުމަށްފަހު ލިޔާ ރިޕޯޓެކެވެ. މިރިޕޯޓުގައި އެކުލެވިގެންވާނީ ފަޅުހެދުމަށް ކުރެވިފައިހުރި މަސައްކަތާއި، ކަން ހިނގައިދިޔަ ގޮތާއި، މިކަމުގައި ޝާމިލުވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަހާއި، މައްސަލައިގެ ހައްލެވެ. މިރިޕޯޓަށް މަޢުލޫމާތު ނެގިފައި މިވަނީ އިހަފަރުގެ ރަށުކައުންސިލުންނާއި އެރަށުގެ ރައްޔިތުންނާއި ފަޅު މަރާމާތު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން ނެވެ.

ސަމާސާ އަދަބުގެ ތެރެއިން: ކިރިޔާ ކުރެވުނު މަޣުރިބް ނަމާދު

                                         

    އާދަނަކީ އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެމުންދާ ވަރަށް "ސީރިއަސް" މިޒާޖެއްގެ މީހެކެވެ. އާދަނު ފަތީލާއާއި ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭތާ ދިހައަހަރު ވެފައިވާއިރު ދެކުދިން ތިބެއެވެ. އާދަނަކީ ދީނީ ކަންތައްތަކަށް ވަރަށް ފަރުވާތެރި މީހެކެވެ. މިހާރު ކުރިއަށްދަނީ ރަމަޟާންމަސް ކަމަށްވާތީ ނަމާދު ކުރުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ އާދަނު އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއްދީގެން ކުރިއަށްގެންދާ ދެކަންތަކެވެ. އަނބިމީހާއާއި ދަރިންނަށްވެސް އަޅުކަންތައް ގިނަގިނައިން ކުރުމަށް އާދަނު، ބުނެދީ ހަދައެވެ. އެހެންކަމުން އާދަނުގެ ދެކުދިންނަކީވެސް ރަނގަޅު އަޚުލާޤުން ތަރުބިއްޔަތުވެފައިވާ ދެކުދިންނެވެ.

   

މަތީސާނަވީގައި ދިވެހި ތާރީޚް ވަކި މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔަވައިދޭނަމަ ކުރާނެފައިދާ

ދިވެހި ބަހަކީ މަދަރުސާތަކުގެ ދަރިވަރުންނަށް މަޖުބޫރު މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި އަބަދުވެސް ކިޔަވައިދެމުން ގެންދާ މާއްދާއެކެވެ. ދިވެހި ބަސް ކިޔަވައިދިނުމުގައި ދިވެހި ތާރީޚާއި ޘަޤާފަތާޢި އާދަކާދައާއި ޅެންވެރިކަމާއި އަދަބިއްޔާތު ހިމަނާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ހުރިހައި ބައިތަކެއް ފުރިހަމައަށް ހިމެނިފައެއް ނުވެއެވެ. ހިމެނިފައިވާ ބައިތަކުގެ     ތެރެއިންވެސް ދިވެހި ތާރީޚު ހިމެނިފައިވަނީ ވަރަށްވެސް ކުޑަކޮށެވެ. ދިވެހި ތާރީޚު ވަކިމާޢްދާއެއްގެ ގޮތުގައި     މަތީސާނަވީގެ ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވައިދޭނަމަ ތާރީޚުގެ ބޮޑުބައި އޮޅުންފިލައި ކާބަފައިންގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު       އޮޅުންފިލުމާއި ދިވެހިބަސް ކުރިއެރުމާއި     ފަދަ އެތަކެއް ފައިދާތަކެއްކުރާނެއެވެ.                   

ރައިވަރުގެ ދޭހަވާ މާނަ

ދޫ ލިބުމުން ތުޅާ     (ތުޅާދޫ ލިބުމުން)

ދޫވާށިތޯ ފަހެ ކިހާ    (ފަހެ ކިހާދޫ ވާށިތޯ)

ދޫމިލްކު ނުވިޔަސް ހިތާ (ހިތާދޫ މިލްކުނުވިޔަސް)

ދޫނި ދޫވެސް ނެތީމާ   (ދޫނިދޫވެސް ނެތީމާ)

ދޫ ގޮއިގޮޔާ އުޅޭހިރުނު  (ގޮއިދޫ ގޮޔާ ނުރުހިއުޅޭ)

ދޫމަތި މީހުތާހިރުނު    (ދޫމަތި ނުތާހިރު މީހުން) 

ރައިވަރުގެ ޝަރަޙަ

މީގޮނަށް ވުމުން ގެރި    (ގެރި މީގޮނަށް ވުމުން)                         

މީހުވެތިފައި ހުތުރުވެރި   (ރިވެތި މީހުން ހުތުރުވެފައި)

މީމަބުނިދޭ ފިސާތެރި    (މީމަބުނިފިސާރިތެދޭ)

މީދަލެއް ބުޅަލަށް ނުމެރި  (ބުޅަލަށް މީދަލެއް ނުމެރި)

މީރަކު އަނާނެޔޭ ނުފެން   (އަމީރަކު ނުފެންނާނެޔޭ)

މީރު ލޮނު ޒަމާނުފެން    (މީރުފެން ލޮނުޒަމާން)      (ކަންޒުން އަދަބު) ލަކުޑިފޮތް،21ވަނަރައިވަރު

ހިންގުންތެރި މުދައްރިސެއް

ހއ.އިހަވަންދޫ އާހިޔާ އަލްފާޟިލް އަޙުމަދު ރަޝީދަކީ ހއ.އިހަވަންދޫ ނެދުންގޭ އަލްމަރުޙޫމާ ޖަމީލާ އާދަމާއި ހއ.ހޯރަފުށީ އަލަނާސިގޭ އަލްމަރުޙޫމް މުހަންމަދު ޔޫސުފުގެ ހުރިހަމައެކަނި ފިރިހެންދަރިފުޅެވެ. އަލްފާޟިލް އަހުމަދު ރަޝީދު އުފަންވެފައިވަނީ 1974 ފެބުރުއަރީ 2 ގައެވެ. އަލްފާޟިލް އަހުމަދު ރަޝީދުގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ތިން އަންހެން ކޮއްކޮއިންނާއި ތިން ދައްތައިން ތިއްބަވައެވެ. އެގޮތުން އަލްފާޟިލް އަހުމަދު ރަޝީދު ނިސްބަތްވަނީ އަލިބެ އާއިލާއަށް ކަމުގައި ވެއެވެ. އިހަވަންދޫގެ ރަތްޔިތުންނަށް އަލްފާޟިލް އަހުމަދު ރަޝީދު މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ދޮންބެގެ ނަމުންނެވެ.

ރަށު ކައުންސިލުގެ ރައީސްކަން ލިބިއްޖެނަމަ

        ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ އެއްވެސް ރަށެއްގައި ކައުންސިލުގެ އިދާރާއެއް ނެތިދިޔުމަކީ ނާދިރުކަމެކެވެ. ކައުންސިލުގެ އިދާރާއެއް ހުރުމުގެ މަޤުޞަދަކީ ރައްޔިތުންނާއި ރަށަށް ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދިނުމެވެ. އެގޮތުން އަޅުގަނޑަށް ކައުންސިލުގެ ރައީސްކަން ލިބިއްޖެނަމަ އަޅުގަނޑަށް ވީވަރަކުން ރަށުގެ ތަރައްޤީއާއި ރައްޔިތުންނަށް ލާބައައި މަންފާ ލިބިދޭ ހުރިހާކަމެއް ކޮށްދޭނަމެވެ. އޭގެތެރޭގައި ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހާނެ ކޮމިޓީއެއް އުފެއްދުމާއި، އިންޓަނެޓުގެ ޚިދުމަތް ފުޅާކޮށްދިނުމާއި، ރަށްސާފުކުރުމާއި ރަށް ކުރިއެރުވުމުގެ މަސައްކަތް ހަރުދަނާކުރުމާއެކު ޤަވާއިދާ ޚިލާފުވާ ފަރާތްތައް އިސްލާޙުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދާނަމެވެ.